Met het Masterplan Donkerte Lauwersmeer, pakken we samen met PolyCiviel lichtvervuiling aan in Dark Sky Park Lauwersmeer. Directeur-eigenaar Piet Zijlstra van PolyCiviel vertelt de ins en outs van dit aansprekende project.
In de trits schadelijke effecten voor de biodiversiteit, van plasticsoep tot pesticiden, vormt lichtvervuiling een relatief jong aandachtsgebied. Door onze omvangrijke expertise in verlichtingstechniek mag CLAFIS meewerken aan mooie projecten. Zoals het Masterplan Donkerte Lauwersoog, samen ontwikkeld met PolyCiviel. Lees over de uitdagingen in het project en de innovatieve oplossingen in dit unieke Dark Sky Park die verlichtingsspecialisten van CLAFIS samen met Polyciviel hebben ontwikkeld. (copyright foto’s op deze pagina: Piet Zijlstra)
Noem Piet Zijlstra gerust een pionier in de aanpak van lichtvervuiling. Al ruim twintig jaar bedenkt hij innovatieve concepten om de klimaatverandering tegen te gaan en de openbare ruimte aan te passen op de gevolgen daarvan. Variërend van lichtreflecterend asfalt tot regeninfiltratie en waterbergende funderingen. En dus ook oplossingen voor het tegengaan van lichtvervuiling. In en rondom de haven van Lauwersoog is op dit vlak een wereld te winnen. Piet: ‘Aan de noordkant van de haven ligt de Waddenzee; Natura 2000-gebied en Werelderfgoed. Aan de zuidkant ligt het Lauwersmeer; nationaal park en een zogeheten Dark Sky Park. De natuur is hier even uniek als kwetsbaar.’
‘Vergis je niet in de populariteit van Dark Sky Parken. Ze vormen groeiende toeristische trekpleisters voor rustzoekers – en in dit geval duisterniszoekers’
Piet Zijlstra, Polyciviel
Wie in stedelijk gebied woont, kent sommige sterren en andere hemellichamen wellicht van naam, zonder ze in het echt vaak waar te kunnen nemen. Nederland is één van de landen met de meeste lichtvervuiling ter wereld. Er zijn in ons land nog maar weinig plekken waar het ‘s nachts volledig aardedonker is. Eén zo’n plek is dus Dark Sky Park Lauwersmeer.
‘Hier willen we de duisternis behouden en zijn bezoekers ’s nachts welkom om die duisternis te beleven en de sterrenhemel te zien. Ook in Europees verband zijn er ambitieuze lichtreductieplannen. Zoals het project Darker Sky, wat tot verregaande lichtreductie moet leiden in zoveel mogelijk zeehavens vanaf het Franse Brest tot het Deense Esbjerg. Vergis je niet in de populariteit van Dark Sky Parken. Ze vormen groeiende toeristische trekpleisters voor rustzoekers – en in dit geval duisterniszoekers.’
Lees verder over onze expertise in openbare verlichting.
Het idee voor een Masterplan Donkerte Lauwersoog komt van een collectief van lokale stakeholders. Waaronder de Provincie Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, Havenbedrijf Lauwersoog en ondernemers in de haven, van vissers tot horeca. Zij namen hiervoor PolyCiviel van Piet Zijlstra in de arm, die op zijn beurt CLAFIS inschakelde. Samen hebben we de afgelopen tijd veel energie gestoken in:
Piet: ‘De titel van het Masterplan Donkerte Lauwersoog dat we samen met CLAFIS schreven, luidt niet voor niets ‘Te Licht, Te Donker’. Dit gaat over de algemene conclusie van de nulmeting. Er is teveel licht waar we het niet willen en te weinig licht waar het juist wel nodig is.’
Licht lijkt, anders dan bijvoorbeeld pesticiden, een tamelijk onschuldig verschijnsel. Toch heeft kunstmatig, oftewel door mensen veroorzaakt licht vele nadelige effecten op flora en fauna. En zeker in de kwetsbare natuur van de Waddenzee en het Lauwersmeergebied.
Piet: ‘De lichtbronnen verstoren de vleermuisroutes; mensen denken dat de beestjes blind zijn maar ze hebben wel degelijk last van witte lichtbronnen. Nachtvlinders en andere insecten worden aangetrokken door het licht, het verstoort hun natuurlijke leefpatroon. Ook het onderwaterleven wordt verstoord, dit geldt met name voor schelpdieren in en rond de haven.’ Het lijken misschien geringe nadelige effecten, maar biodiversiteit is nu eenmaal een keten. Verdwijnende schakels pakken nadelig uit voor andere schakels en daarmee uiteindelijk voor de hele keten. Een keten waarvan de mens zelf ook deel uitmaakt.
Masterplan Donkerte Lauwersoog omvat een groot aantal gedetailleerd omschreven maatregelen in en rond de haven van Lauwersoog. Piet: ‘Uit de nulmeting blijkt dat vrijwel alle openbare verlichting in het havengebied sterk is verouderd, ofwel van matige kwaliteit is en met veel defecten. Die defecten leiden zelfs tot onveilige situaties voor vissers en andere nachtelijke havenbezoekers. Ook voldoen veel van de toegepaste armaturen en lichtbronnen technisch niet aan de eisen die gelden voor gebieden met een International Dark Sky Association erkenning.
Verder wordt veel verlichting, zoals gevelreclame en scheepsverlichting, niet gedimd en vaak niet uitgeschakeld in tijdvakken waarin verlichting helemaal niet nodig is. Al met al worden de grenswaarden voor lichthinder overschreden – soms zeer ruim – aan zowel de Waddenzeekant als de Lauwersmeerkant van de haven.’
Meer over stedelijke verlichting en lichtarchitectuur bij CLAFIS.
Masterplan Donkerte Lauwersoog kijkt niet alleen naar het nachtbeeld; ook voor het dagbeeld staan gedetailleerd maatregelen omschreven. De haven en omgeving zijn een steeds grotere publiekstrekker. Overdag is het een komen en gaan van toeristen naar Schiermonnikoog. De havenrestaurants zijn geliefd om hun verse vis. En binnenkort opent het Werelderfgoedcenter Waddenzee (WEC). Een ambitieus infocentrum over zee en wetenschap, dat ook onderdak biedt aan het nieuwe Zeehondencentrum Pieterburen.
Piet: ‘De vissers en andere ondernemers in de haven realiseren zich goed dat het upgraden van de verlichting van groot commercieel belang is. In de huidige situatie zijn de lichtmasten en andere armaturen rommelig en gedateerd. Dit draagt niet bij aan de belevingswaarde van de haven. In het Masterplan staan dan ook aanbevelingen voor bijvoorbeeld het soort en de hoogte van de lichtmasten. En om nog een voorbeeld te noemen: in de meer recreatieve delen van het havengebied zou de verlichting beter moeten aansluiten op de verlichtingsmaterialen en -kleuren rond het nieuwe WEC.’
Piet kan uren vertellen over het terugdringen van lichtvervuiling. Zijn passie blijkt naadloos aan te sluiten op het enthousiasme en de knowhow van de Clafisten Richard Boerop en Sophie Dauvillier waarmee hij samenwerkt . CLAFIS’ expertiseteam Verlichting helpt klanten bij het opstellen van een lichtvisie, of dus een Masterplan voor donkerte, zodat vervolgontwerpen en ontwikkelingen binnen de opgestelde kaders kunnen worden ontplooid en de gestelde doelstellingen blijven gewaarborgd. ‘CLAFIS heeft op verschillende gebieden de juiste mensen om technisch hoogstaande oplossingen te bedenken.
Dat geldt voor verlichtingstechnici en ook voor onder meer civieltechnisch specialisten.’ Volgens planning worden de maatregelen uit het Masterplan in 2026 gerealiseerd. Daarna is het de bedoeling dat de maatregelen nog enkele jaren gemonitord worden, waarbij ook metingen verricht worden naar de invloed op de biodiversiteit in en rond de haven.
Met onze expertise op gebied van verlichting, maken we het verschil voor stakeholders en natuur. Geïnteresseerd in de mogelijkheden voor uw projecten? Neem dan contact op met Business Manager Joris Stegeman.
Bekijk hier de expertise die we inzetten voor dit soort projecten in verlichting.
Bekijk al onze expertises
